Leo De Weerdt sj kijkt naar “L’Étranger” (“de vreemdeling”) de verfilming van de beroemde roman van Albert Camus door Francois Ozon en ziet hoe moeilijk het is om écht aanwezig te zijn bij een ander, bij de dood en bij het leven zelf in een schijnbaar “betekenisloze” wereld.

François Ozon situeert zijn nieuwe film “De vreemdeling” in Algiers, 1938. Het hoofdpersonage Meursault krijgt een telegram met het bericht dat zijn moeder is overleden. Hij woont de begrafenis bij, zonder zichtbare emotie. Daarna pakt hij zijn gewone leven weer op: hij begint een relatie en raakt bevriend met een louche buurman die hem meesleept in een spiraal van gebeurtenissen welke eindigt met een dodelijk schot. Tijdens het proces dat volgt, lijkt Meursault meer veroordeeld te worden om wat hij niet heeft gevoeld: zijn “onverschilligheid” bij de dood van zijn moeder, dan om wat hij heeft gedaan.

_{(tekst gaat door onder afbeelding)}

“L’Etranger” op verschillende lagen

Ozon opent zijn film met archiefbeelden van het koloniale Algiers. Zo plaatst hij dit verhaal in een historisch kader, maar ook in een hedendaagse lezing: die van macht, schuld en zwijgen van de voormalige koloniale macht. Hij vervangt de beroemde openingszin uit het boek van Camus – “Vandaag is mama gestorven” – door de confronterende bekentenis “Ik heb een Arabier gedood”. En hij sluit “L’Étranger” af met het nummer Killing an Arab van de popgroep The Cure, alsof hij wil zeggen dat de existentiële leegte van Camus niet losstaat van de politieke en culturele spanningen van toen én nu.

Meursault kiest voor de waarheid van een absurd, zintuiglijk en intens geleefd bestaan

Maar tegelijk blijft Ozon dicht bij de innerlijke reis van Meursault zoals Camus hem beschrijft in zijn roman: een man die niet past in de wereld van conventies, en die alleen zichzelf trouw probeert te blijven. Wanneer Meursault uiteindelijk als veroordeelde in zijn cel in woede uitbarst en weigert dat de priester voor hem bidt, kiest hij niet voor geloof, maar voor de waarheid van een absurd, zintuiglijk en intens geleefd bestaan. Toch klinkt aan het einde van zijn verhaal, in zijn woorden “opdat alles voltooid zij”, iets dat herinnert aan de laatste woorden van Christus aan het kruis: “Het is volbracht.”

Tussen blasfemie en openbaring, tussen zinloosheid en aanvaarding, lijkt Meursault op een vreemde manier tot inzicht te komen. Hij ontwaakt niet in religieuze zin, maar wordt geconfronteerd met zichzelf: met de naakte waarheid van zijn eigen bestaan. Zo wordt “de vreemdeling” bij Ozon geen verhaal over ongeloof, maar over een intense, soms pijnlijke aanwezigheid in een schijnbaar “betekenisloze wereld” zonder God.

_{(tekst gaat door onder afbeelding)}

Adembenemende sfeer

Pluspunten aan de film zijn onmiskenbaar de uitgepuurde vormgeving en de prachtig gekozen acteurs – elk gebaar, elke blik is precies geplaatst. De sfeerschepping is adembenemend: de verzengende hitte van Algiers, het stof, het licht, de traagheid van de dagen – alles ademt een dreigende stilte. Ozon weet met weinig woorden een wereld van spanningen op te roepen, waarin banaliteit en noodlot haast ongemerkt in elkaar overvloeien.

Misschien is dat ook wat Ozon ons onbewust wil tonen: hoe moeilijk het is om echt aanwezig te zijn

Toch schuilt daar ook de zwakte van de film: de esthetiek is zo sterk, dat ze soms de menselijke diepte overschaduwt. De personages blijven op afstand, als silhouetten in een zorgvuldig gecomponeerd tableau. De kijker wordt geraakt door de sfeer, maar niet altijd door de mens achter het gezicht. Misschien is dat juist de paradox van Meursault zelf: iemand die leeft in het zintuiglijke, maar niet geraakt wordt tot in het hart.

En misschien is dat ook wat Ozon ons onbewust wil tonen: hoe moeilijk het is om echt aanwezig te zijn – bij een ander, bij de dood, bij het leven zelf. Zijn film ademt een soort verstilling waarin de vraag naar zin niet beantwoord wordt, maar enkel gevoeld. “De vreemdeling” wordt dan een spiegel: niet enkel van een tijd of een cultuur, maar van onze eigen omgang met afwezigheid, met waarheid, met het raadsel dat leven heet.

“L’Étranger” is vanaf donderdag 26 februari 2026 in Nederland in de bioscoop te zien en draaide vorig jaar al in de Belgische filmzalen.