Paus Leo is ruim een jaar Paus. Hoe doet hij het? Johan Verschueren sj geeft een inkijkje vanuit Rome. “Stop de oorlogen!”

Voor het verzamelde diplomatieke corps kort na Nieuwjaar 2026 had de Heilige Vader nog een ongebruikelijk lange magistrale toespraak gehouden waarin hij uitvoerig uiteenzette hoe de Heilige Augustinus dacht over de vrede. Kenners weten dat de Heilige Augustinus negen verschillende vormen van vrede onderscheidt. De vrede die van God door de verrezen Heer over de mensheid wordt uitgestort staat ver boven de kwetsbare vrede van een wapenstilstand, en staat ver boven de afgedwongen Pax Romana ten tijde van Keizer Augustus. 

De ambassadeurs waren er wat beduusd over, en wisten niet goed wat de verborgen boodschap was. Paus Leo XIV hield zich in de eerste acht maanden van zijn pontificaat wat op de vlakte over de concrete conflicten in de wereld. Hij hoedde zich voor diplomatieke misstappen, maar de roep om vrede werd nooit verzwegen. Het miste wel de kracht en de directheid van zijn voorganger die altijd en overal, te pas en te onpas boer en paard bij naam noemde.

Kentering

Daarin is kentering gekomen rond Pasen. De aanval van de Verenigde Staten van Amerika en Israël op Iran (die laatste ook geen doetje) kwam in Romeinse kringen niet onverwacht. Reeds eind januari waren de Romeinse diplomaten ervan overtuigd dat deze aanval er zou komen. De krachtige uitval van Paus Leo XIV op de aankondiging van de Amerikaanse President dat hij de Iraanse beschaving van de kaart zou vegen, verraste me wel. “Onaanvaardbaar” haalde de paus uit. Wat volgde was ongezien: een waardige paus die zonder schroom de Amerikaanse oorlogsretoriek en agressie hekelde. En enkele dagen later op zaterdag 11 april (zeven dagen na Pasen) volgde de magistrale toespraak van de paus op de gebedswake voor de vrede in de Sint-Pietersbasiliek. Ik geef u een selectie van vertaalde extracten uit die toespraak (daarnaast riep hij op tot concrete inzet van elke christen en tot aanhoudend gebed; daarbij ontwikkelde hij zijn spirituele kijk op vrede).

“Oorlog verdeelt, hoop verenigt. Overmoed vertrappelt, liefde verheft. Afgoderij verblindt, de levende God verlicht. Een klein beetje geloof, een kruimeltje geloof, lieve mensen, is genoeg om samen, als mensheid en met menselijkheid, dit dramatische uur in de geschiedenis het hoofd te bieden. …

Weg met de afgoderij van onszelf en van het geld! Weg met het vertoon van macht! Weg met de oorlog! Ware kracht komt tot uiting in het dienen van het leven. (…). Laten we daarom de morele en spirituele krachten bundelen van miljoenen, miljarden mannen en vrouwen, ouderen en jongeren die vandaag in vrede geloven, die vandaag voor vrede kiezen, die de gewonden verzorgen en de schade herstellen die de waanzin van de oorlog heeft aangericht. …

Beste broeders en zusters, er rust onbetwistbaar een verantwoordelijkheid op de regeringsleiders van de naties. Tegen hen roepen we: stop! Het is tijd voor vrede! Ga aan de tafel zitten voor dialoog en bemiddeling, niet aan de tafel waar herbewapening wordt gepland en dodelijke acties worden beslist!”

Sindsdien heb ik de indruk dat deze paus een moeilijke kaap heeft genomen en gegroeid is in zijn missie, als kerkleider en als staatshoofd. In Algerije riep hij op tot dialoog. In het westelijke conflictgebied van Kameroen riep hij concreet op tot vrede: “De wereld heeft nood aan vrede. Stop de oorlogen!”

Stille diplomatie

De stille diplomatie van de Heilige Stoel doet ondertussen zijn werk. Er is veel meer overleg tussen deze paus en het Staatssecretariaat. Ten tijde van Paus Franciscus, hield het Staatssecretariaat elke keer zijn hart vast als de paus de pers ontmoette. Het was dan vaak brandjes blussen achteraf. Die tijd is nu over. Je voelt dat Paus Leo front vormt met het Staatssecretariaat en inzet op de diplomatie en daarbij ook niet langer zwijgt als het er al te gortig aan toe gaat op het wereldtoneel. 

Mij doet deze paus denken aan Benedictus XV, de paus van Wereldoorlog I, die jarenlang onvermoeid opriep om vrede na te streven tussen de strijdende partijen. 

We hebben het laatste nog niet gezien van Paus Leo; hij is nog maar een jaartje bezig en geraakt stilaan in bloedvorm. Wait and See.