Al jaren ‘doen’ mensen minder aan geloof. In Amerika ontdekten ze dat vooral één type internetgebruik is dat het beoefenen van de geloofspraktijk negatief beïnvloedt: gaming. Hoe komt dit? 

In onze westerse samenleving daalt bij velen de beleving van het geloofsgoed en nog meer van de geloofspraktijk. Dat is al zo sinds de jaren zestig van de vorige eeuw. Sociologen wijzen op de vele factoren die werkzaam zijn geweest en die de secularisering in de hand hebben gewerkt. Vanaf het begin van de 21ste eeuw is die daling echter toegenomen. Is er een nieuwe factor in het spel? Die toename gaat samen met de snelle verspreiding van het internet. Zou het kunnen dat die opmars van het internet de geloofsbeleving heeft aangetast?

Al vroeg hebben onderzoekers dit opgemerkt: de religieuze praktijk neemt af naarmate het gebruik van het internet toeneemt. De verklaring lijkt voor de hand te liggen. De uren doorgebracht voor het scherm, kunnen niet meer besteed worden aan kerkbezoek, aan Bijbellezing, aan gebed. Maar dan rijst de vraag: van welk gebruik van het internet gaat zulke verleiding uit? Toch niet van het feit dat internetgebruikers voor hun correspondentie email gebruiken in plaats van brieven? En evenmin van gedachtewisselingen via het internet. Die dragen soms bij tot meer confessionele opinievorming en tot meer kerkelijk engagement.

Gaming

Een belangwekkend antwoord op deze vraag komt uit de VS, een land waar enquêtes worden gehouden over zowat alles. Onderzoekers van Baylor University (Texas) maakten in hun bevraging van een beperkte maar toch representatieve steekproef van de Amerikaanse bevolking een onderscheid tussen verschillende vormen van internetgebruik. Zij ontdekten dat slechts één van die vormen samenging met minder kerkbetrokkenheid en met meer agnosticisme en atheïsme. Die ene vorm was het “playing online games”. Waarom zou “gaming” dergelijke invloed hebben?

Gaming introduceert de spelers in een fantastische, werkelijkheidsvreemde virtuele wereld

Natuurlijk kan “gaming” verslavend zijn, de klachten van ouders en andere opvoeders liegen er niet om. Religieuze woordvoerders voegen deze hedendaagse vorm van verslaving bij de andere verslavingen die al sinds lang door de christelijke traditie worden aangeklaagd. Maar wat is het nefaste van precies deze vorm van verslaving? Wat onderscheidt die van het “amusement” dat mensen toelaat zich te nestelen in behaaglijke oppervlakkigheid?

Fantasiewereld

De onderzoekers van Baylor University wijzen erop dat de games die via het internet worden aangeboden interactief zijn en van de deelnemers een grote mentale inzet vergen. Dat zij bovendien, om ze tot die grote inzet te kunnen bewegen, de gamers opnemen in verhalen met ingrediënten zoals seks en geweld die de aandacht opeisen van (een vooral mannelijk) publiek. En dat zij hen tenslotte een rol laten spelen van buitenissige personages zoals sjamanen, superhelden, tovenaars, monsters. Samengevat: gaming introduceert de spelers in een fantastische, werkelijkheidsvreemde virtuele wereld. Dat is niet de wereld die onze religie gehuldigd wil zien. Buitenstaanders menen wel eens dat de christelijke religie de gelovigen ‘goedgelovig’ maakt en hun verbeelding bevolkt met mirakels, engelen en duivels. Maar dat kenmerkt een eerder volkse godsdienstbeleving. Wie dieper in ons geloofsgoed doordringt  merkt al gauw dat dit slechts randverschijnselen zijn van wat gevormde gelovigen echt geloven en dat die uitgezuiverd worden naarmate het geloof volwassen wordt.

Wie niet in God gelooft in de verleiding komt om te geloven in om het even wat

Over de invloed van bepaalde vormen van internetgebruik is nog meer onderzoek nodig: de haast obligate conclusie van ieder onderzoek. Maar alvast één vraag dringt zich meteen op. Dat beseffen deze onderzoekers zelf ook. Hun onderzoek richt zich op de religiebeleving in het algemeen. Er zijn echter heel verschillende religieuze tradities. Hebben die verschillen geen belang? Heeft gaming dezelfde invloed op mensen uit een katholiek, uit een protestants, uit een moslim milieu? En wat met de invloed van gaming op mensen uit een agnostisch milieu? Zou het kunnen dat die minder weerstand bieden tegen de fantasiewereld van gaming en die zelfs meer opzoeken? De gegevens van dit onderzoek laten dergelijke veronderstelling toe. Dan zou gaming niet enkel leiden tot agnosticisme maar zou agnosticisme ook leiden tot gaming en tot de verbeeldingswereld die daarmee samengaat. Is dat niet wat wij in een “geseculariseerde” wereld zien gebeuren? Was het niet Chesterton die ooit zei dat wie niet in God gelooft in de verleiding komt om te geloven in om het even wat?

Foto door Samsung Memory via Unsplash