Op het feest van de nederdaling van de geest, Pinksteren, denkt Jan Stuyt na over afbeeldingen van de Heilige Geest in de kunst.

“Wat betekent toch die eerbiedwaardige vogel?”, vroeg een Japanner die onze Europese kerken bezocht. Hij had zijn best gedaan om zich te verdiepen in het christendom. Hij had ontdekt dat Jezus en Christus niet twee verschillende mensen waren, maar dat het twee namen zijn voor één persoon. Dat de gangbare jaartelling begint bij de geboorte van deze Jezus had een diep indruk op hem gemaakt. Bij God als grond van ons bestaan, schepper, en rechter bij een laatste oordeel kon hij zich wel wat voorstellen, deze geïnteresseerde man uit Azië. Maar die eerbiedwaardige vogel?

Heilige Geest

U begrijpt dat we het hebben over de Heilige Geest. De Heilige Geest wordt door Jezus vergeleken met de wind, waarvan niemand weet waar die heen gaat en waar die vandaan komt. Dat is moeilijk om af te beelden. Het Pinksterverhaal spreekt van geen duif, maar heeft het over tongen van vuur, vlammetjes, boven de hoofden van de apostelen en Maria, – ook lastig te schilderen. De duif komt uit een heel andere moment. De duif daalt uit de hemel neer bij de doop van Jezus in de Jordaan, en God de Vader is daar aanwezig als een stem uit de hemel die zegt: “Dit is mijn geliefde Zoon.” Je ziet dat heel wat schilders de duif van het doopverhaal binnensmokkelen in de afbeelding van Pinksteren.

Vruchten van de geest zijn onder meer liefde, vrede, vreugde en zelfbeheersing.

De Heilige Geest, ongrijpbaar, en lastig te omschrijven. De vruchten van de geest kun je daarentegen wel zien. Net zoals je wel de effecten van de wind kunt zien – bewegende wolken, golven op het water – maar niet de wind zelf. Vruchten van de geest zijn onder meer liefde, vrede, vreugde en zelfbeheersing.

Mysterie

Het beeld van de duif vind ik als Amsterdammer ook niet erg behulpzaam. Ik associeer dat niet met schoonheid of vriendelijkheid. En ik ben blij met het gebod dat we God de Schepper al helemaal niet afbeelden. Prima. God is een mysterie waarvan we meer niet dan wel weten. Het weinige dat we van Hem kennen, weten we door de getuigenissen van Israël en door Jezus: “Wie Mij ziet, ziet de Vader. Ik en de Vader wij zijn één.” Liever in deze zin helemaal geen beeld van de Heilige Geest, dan associaties met een vette stadsduif.

Bezoekers worden pas echt geraakt als ze mensen zien in wie de geest vruchten draagt

Aan de vruchten zult gij ze kennen. Het Tweede Vaticaans Concilie zegt dat dezelfde geest die Jezus bezielde, vandaag (!) actief is in de mensen die de kerk vormen. Bezoekers van onze kerken bewonderen de kunstwerken in onze gebouwen, inclusief de afbeeldingen van de eerbiedwaardige vogel. Maar de bezoekers worden pas echt geraakt als ze mensen zien in wie de geest vruchten draagt: mensen die vrede stichten, vreugde uitstralen, die kunnen luisteren en delen. Geestdragers, Christusdragers – de besten onder hen weten niet eens dat wij ze zo noemen.

Markus 1:10 Toen Jezus uit het water opsteeg, zag Hij de hemelen scheuren en de Geest als een duif op Zich nederdalen.

Johannes 3:8 De wind blaast waarheen hij wil, en gij hoort zijn geluid, maar gij weet niet, vanwaar hij komt of waar hij heengaat; zó is een ieder, die uit de Geest geboren is.

Johannes 14:9 Jezus zegt : Wie mij ziet, ziet de vader.

Galaten 5:22-23 De vrucht van de Geest is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing.

Tweede Vaticaans Concilie, Lumen Gentium 7  Om ons voortdurend te vernieuwen in zichzelf, heeft Christus ons meegedeeld van zijn Geest, die één en dezelfde is in het hoofd en in de ledematen van zijn lichaam, de kerk.

Foto door Serge Taeymans via Unsplash