Michaël Merrigan beseft opnieuw de menselijke kant van Maria als hij De Gesluierde Maagd – The ‘Veiled Virgin’ ziet in een klooster op het ruige Newfoundland aan de Canadese oostkust, het land van zijn voorvaderen.

In mei was ik op bezoek in Newfoundland, waar mijn vader vandaan komt en waar ik nog veel familie heb. Het is een eiland aan de Canadese oostkust, zo woest en rotsig dat het lokaal wel eens eenvoudigweg The Rock wordt genoemd. Het is ongeveer 2,6 keer zo groot als Nederland en 3,5 keer zo groot als België. Toch wonen er amper een half miljoen mensen, voornamelijk in en rond de hoofdstad St. John’s. Je vindt er eindeloze bossen en toendralandschappen, meer dan honderdduizend elanden, beren, kariboes, ijsbergen, ontelbare meren en uitgestrekte, bijna verlaten wegen. Er zijn gletsjervalleien en de Tablelands, een uniek landschap waar roestkleurig gesteente uit de aardmantel, miljoenen jaren geleden omhooggestuwd, aan de oppervlakte zichtbaar is.

De gesluierde maagd

Minder bekend is een prachtig kunstwerk dat verborgen staat in een salon van een klooster dat uitkijkt over de haven van St. John’s. Een tante vertelde me erover en wilde het me graag laten zien. Zo bevonden we ons op een mistige ochtend in de ontvangsthal van het Presentation Sisters Convent, waar een zuster ons vriendelijk ontving. Na een korte inleiding nam ze ons mee naar de kamer waar, onder een glazen stolp, het meesterwerk wordt bewaard.

_{(tekst gaat door onder foto)}

De Gesluierde Maagd – The ‘Veiled Virgin’ – is een beeld dat uit één blok Carraramarmer werd gehouwen door de Italiaanse beeldhouwer Giovanni Strazza. Het zou rond 1850 in Rome zijn gemaakt en kwam niet lang daarna in Newfoundland terecht. Sinds 1862 wordt het bewaard in het klooster. Het beeld toont het gelaat van de Maagd Maria, met – zo lijkt het toch – een flinterdunne sluier over haar gezicht. Met haar ogen gesloten en haar hoofd licht naar beneden gericht, lijkt Maria verzonken in gebed, of misschien in rouw. Het beeld is, naast een weergave van Maria, ook een allegorie op het Risorgimento, de eenmaking van Italië.

De fijnheid van de gelaatstrekken en de illusie van een doorschijnende sluier over het gezicht van Maria zijn nauwelijks te bevatten.

Verbluffend is nog een bescheiden woord voor dit werk. Na dagen te hebben doorgebracht in een overweldigend natuurlandschap, stond ik plots oog in oog met iets wat ooit door mensenhanden was gemaakt. Al leek ook dat haast onmogelijk. De fijnheid van de gelaatstrekken en de illusie van een doorschijnende sluier over het gezicht van Maria zijn nauwelijks te bevatten.

Maria’s menselijkheid

Maar het was niet alleen het technische meesterschap dat me trof.

Wie, zoals ik, in Vlaanderen opgroeide, heeft in de loop van zijn leven talloze afbeeldingen van Maria gezien. Soms indrukwekkende kunstwerken, maar vaak ook beelden in de vertrouwde poses die we zo goed kennen. Daardoor ontstond bij mij een vanzelfsprekende gewenning. Ik merk dat ik zelden nog werkelijk stilsta bij een Mariabeeld en er, als ik eerlijk ben, eigenlijk ook zelden artistiek door word geraakt.

Dit gedetailleerde beeld, gemaakt met uitzonderlijk artistiek talent, leek verrassend menselijk

Hier gebeurde het tegenovergestelde. Dit gedetailleerde beeld, gemaakt met uitzonderlijk artistiek talent, leek verrassend menselijk. Die herkenning van Maria als mens bracht me terug naar een ervaring tijdens de Geestelijke Oefeningen die ik enkele jaren geleden had. Wanneer Maria mens wordt, niet langer enkel beeld of icoon, en Jezus daardoor kwetsbaar kind, krijgt het christendom een dimensie terug die, hoewel fundamenteel, al te gemakkelijk vergeten wordt.

De pracht van onze gotische kerken en kathedralen, het indrukwekkende van een orgelspel en het rituele van de liturgie spelen allemaal hun eigen rol. Tegelijk dragen ze ook een risico in zich. Door hun vertrouwdheid kunnen ze ons soms verder verwijderen van datgene waarnaar ze juist verwijzen.

Hoop

Toen we het klooster verlieten en het centrum van St. John’s in wandelden, waar de felgekleurde huizen scherp afstaken tegen het mistige weer, liet het beeld me niet los. Dit werk van Strazza had die koude ochtend iets in mij geraakt. Het liet me achter met een tweevoudige hoop: hoop in de mens, die tot zulke prachtige dingen in staat is. En een hoop die ik moeilijker in woorden uit te drukken vind. Misschien zo: het is het mooiste antwoord op die sluipende vervreemding die soms, maar misschien ook vaker dan ik me bewust ben, mijn leven kleurt.

Enkele uren later wandelden we een boekenwinkel binnen aan de rand van de stad. Aan een tafeltje zat de Canadese schrijfster Carolyn Morgan haar roman Unveiled te signeren. In deze roman, die voor het eerst verscheen in 2019, gaat een doctoraatsonderzoekster op zoek naar de oorsprong van Strazza’s prachtige beeld. Daarbij laat de auteur feit en fictie in elkaar overvloeien. Mijn lieve tante kocht meteen een gesigneerd exemplaar voor me. Het perfecte leesvoer voor een avond terug in Brussel. Om nog even na te dwalen in de herinneringen aan deze reis en aan dat prachtige beeld.