In hoeverre kan je instrumenten als ChatGPT gebruiken om richting te zoeken voor je dagelijks leven? En kom je dan op hetzelfde antwoord uit als wanneer je je vraag voorlegt aan God in een onderscheidingsproces?

Sinds enkele jaren ben ik leidinggevende in Stadsklooster Brussel, een christelijke lekengemeenschap die als doel heeft om in Brussel samen te leven, samen te bidden en samen te dienen. Zoals de naam verraadt, zijn we geïnspireerd door de monastieke traditie, waartoe ik in de breedste zin van het woord ook de Sociëteit van Jezus reken.

We eigenden ons het gezamenlijk onderscheiden van de Ignatiaanse spiritualiteit toe, met veel dankbaarheid. Daarbij stel je met een groep een vraag die je al biddend overweegt. In een gesprek dat volgt, delen de deelnemers hun persoonlijke ervaringen en is er aandacht voor wat vreugde oproept en wat afstoot. Zo wil de groep onderscheiden wat de richting is waar God ze toe uitnodigt.

Moeten we meer tijd en energie stoppen in de moeizame maar cruciale zoektocht naar een gebouw?

Hoewel onze gemeenschap momenteel nog niet samenleeft, bidden en vergaderen we wel al tweemaal per week samen. Enkele maanden geleden beraadden we ons echter over de vraag of we meer tijd en energie moesten stoppen in de moeizame maar cruciale zoektocht naar een gebouw. De financiële, administratieve en juridische obstakels daarvoor lijken namelijk met momenten onoverkomelijk. Misschien zouden we meer vooruitgang maken als we collectief alles op alles zetten?

Geestelijke onderscheiding

Op een zonnige zaterdag legden we elkaar onze vraag voor, baden we voor innerlijke vrijheid, en namen individueel tijd om te bidden en naar God te luisteren. Ik ging wandelen langs het kanaal Brussel-Charleroi, waar ik het traag stromende water observeerde, enkele oude bomen zag en op een bordje bij een lokale steengroeve las dat de gesteenten uit het Cambrium dateren, meer dan 500 miljoen jaar geleden. Intussen hoorde ik in de verte het geraas van het verkeer op een autosnelwegbrug over het kanaal.

We besloten dat we Gods leiding hadden onderscheiden en vroegen ons af waarom niet meer mensen dit proces volgen.

Het contrast tussen de gejaagde menselijke activiteit en de stille maar zekere werking van de natuur kon niet schriller. Het weerspiegelde de innerlijke rust en onrust die ik respectievelijk ervoer bij het contempleren van een ’neen’ of ‘ja’ op onze onderscheidingsvraag.

Teruggekeerd bij de stadskloostergroep deelde ik mijn ervaringen en interpreteerde ze als een ‘neen’: we mochten vertrouwen dat onze lopende inspanningen volstonden. Vervolgens luisterde ik met groeiende vreugde naar de observaties en interpretaties van de zeven anderen. Elkeen was op zijn manier tot dezelfde conclusie gekomen! We besloten dat we Gods leiding hadden onderscheiden en vroegen ons af waarom niet meer mensen dit proces volgen.

ChatGPT als raadgever

Maar wat als we niet het Geestelijk Gesprek hadden gevoerd maar een AI-instrument als ChatGPT hadden gebruikt? Dat is een webpagina waar je elke vraag kan stellen en een antwoord ontvangt van een computermodel, getraind met heel veel kennis. Dan zou onze middag er heel anders uit hebben gezien. Stel je eens even voor: We komen samen op diezelfde zonnige zaterdag, maar in plaats van enkele uren tijd te nemen voor vertraging, observatie en reflectie, halen we een smartphone tevoorschijn en stellen we onze vraag aan ChatGPT. Dit is wat het antwoordt (ik heb voor dit artikel onze vraag inderdaad aan ChatGPT voorgelegd):

“Als jullie roeping helder is—samen leven, bidden en dienen—dan mag dat ook zichtbaar worden in een meer doelgerichte zoektocht: bijvoorbeeld door structureel tijd vrij te maken, expertise in te schakelen (juridisch, vastgoed), actief netwerken met kerkelijke en sociale organisaties, en misschien zelfs creatief te denken buiten de klassieke vastgoedmarkt. Tegelijk blijft het waardevol om die zoektocht te dragen in gebed en openheid, zodat jullie niet verkrampen in controle maar ontvankelijk blijven voor onverwachte kansen.”

Klaar is kees: de vraag is beantwoord, we hebben geen onderscheidingsproces meer nodig, we kunnen terug naar huis en aan de slag. Maar met ChatGPT zouden we dus een andere richting ingeslagen zijn dan die op basis van wat we zelf van Godswege onderscheidden.

Schijn van wijsheid?

Het is niet voor niets dat de ceo van het bedrijf achter ChatGPT stelt dat jongeren “geen levensbepalende keuzes maken zonder ChatGPT te vragen wat ze moeten doen.” Chatbots beantwoorden al je vragen onmiddellijk en daarenboven met de schijn van wijsheid, zoals hierboven te lezen valt. Wie kan aan dergelijke efficiëntie weerstaan, wanneer jezelf leren kennen en God zoeken zo’n traag en moeizaam proces is?

Telkens wanneer [de mens] zich in zijn eigen hart verdiept, dringt hij door tot in de diepten van de werkelijkheid;

In Gaudium et Spes valt te lezen:

“Telkens wanneer [de mens] zich in zijn eigen hart verdiept, dringt hij door tot in de diepten van de werkelijkheid; God, die het hart doorgrondt, wacht hem daar op; daar ontdekt hij zijn ware bestemming onder Gods blik.”

AI heeft fantastische toepassingen, in de medische wereld, het wetenschappelijk onderzoek en het bedrijfsleven. Maar wanneer we AI behandelen als orakelende afgod, zoals steeds meer mensen schijnen te doen, vervreemden we van onszelf en van de enige echte God. Dan leidt niet alleen ChatGPT het leven in onze plaats, maar lopen wij ook een ontmoeting met de diepste werkelijkheid mis.