webmagazine van de jezuïeten over geloof, spiritualiteit en samenleving
webmagazine van de jezuïeten over geloof, spiritualiteit en samenleving
Moet er iets veranderen aan de positie van de vrouw in de kerk? Ignis onderzoekt die vraag. Vandaag legt Yvonne Beker van het Netwerk Katholieke Vrouwen uit hoe vrouwen in Nederland bezig zijn met dat thema. “De paus kuste ons wakker.”
Ook in Nederland zijn veel vrouwen enthousiast betrokken bij de ontwikkelingen in de katholieke wereldkerk. Ons enthousiasme werd meteen gewekt bij de aanvang van de Synode voor Synodaliteit (2021) door de uitnodiging van paus Franciscus: “Vrouwen, ik nodig jullie uit: praat, laat je stem horen. Ik erken jullie frustratie en ongeduld.” De paus “kuste ons wakker”, zei de in 2022 overleden Dominicaanse zuster Holkje van der Veer.
Neem vrouwen serieus en durf naar hen te luisteren
Deze uitdaging inspireerde het Netwerk Katholieke Vrouwen (NKV). Zij hield daarom in 2022 een digitale enquête onder aanvoering van NKV-voorzitter Maria van Schaijik, Holkje van der Veer, communicatietheoloog Laetitia van der Lans en de Tilburgse hoogleraar Monique van Dijk – Groeneboer. Vele vrouwen, waaronder het organiserende team, waren blij verrast dat maar liefst 2.238 vrouwen reageerden door het verhaal van hun dromen en verwachtingen in te sturen.
Het leidde tot meer actie. Vijf katholieke vrouwengroepen organiseerden onder meer een symposium, gespreksavonden met kerkgangers, gesprekken onder een groep religieuzen en gesprekken tussen leden van een katholieke oecumenische vrouwengroep. Dit waren het Katholiek Vrouwen Dispuut, Vrouwen in het Bisdom Haarlem–Amsterdam, de Werkgroep Vrouw, Geloof en Leven in Limburg, de Missiezusters van O.L.V. van Afrika en de werkgroep ‘Vrouw in onze kerk’ van de Sint Nicolaasbasiliek te Amsterdam.
De uitkomsten van de enquete werden in mei 2022 gepresenteerd in het rapport ‘Zij heeft een verhaal‘. De bijdragen van de vrouwengroepen werden als bijlagen aan het rapport toegevoegd.
De vele ideeën van de vrouwen over verbeteringen en hun verlangens voor de toekomst van de kerk zijn indrukwekkend. Een van de klachten die in de antwoorden veel naar voren komt, is dat het vele werk dat vrouwen in de kerk doen, wordt ervaren als bijdragen ‘achter de schermen’ en men wil daar erkenning voor. Ik herlees het prachtig geïllustreerde rapport vaak. Het getuigt van een breed gedragen Zusterschap in dezelfde Geest: meer balans willen zien tussen het vrouwelijke en mannelijke perspectief in de kerk.
De uitkomsten leverden zeven adviezen op aan de bisschoppensynode in 2023:
De geest- en daadkracht van vrouwen in de netwerken, in de parochies en onder de religieuzen leidden tot een synodaal samenwerkingsproject van het NKV, de Nederlandse religieuzen en het bisdom Den Bosch. De website www.luisterendopweg.nl werd gestart. Het bracht de synodale acties in beeld en geeft ook tools om zelf aan de slag te gaan met het thema. Met steun van experts als prof. dr. Myrjam Wijlens (kerkjurist te Erfurt) en dr. Jos Moons SJ werden informatieve webinars en online (vrouwen)cafés georganiseerd.
Nederlandse vrouwen spelen een essentiële rol in de fasen van het synodale proces. Monique van Dijk en Lisette van Oordt waren tijdens de Continentale fase van het synodaal proces in Praag lid van de Nederlandse delegatie; Monique voerde er namens de Nederlandse delegatie het woord. De landelijke werkgroep Synodaliteit, die het implementatieproces van de synodaliteit in Nederland zal aansturen, bestaat voor de helft uit vrouwen: Monique de Witte – van den Haak, Monique van Dijk – Groeneboer, zr Monica Raassen crss en Anneke van de Kamp (secretaris-generaal van de Nederlandse bisschoppenconferentie).
Om de stem van vrouwen in de kerk beter te laten horen, is er binnen het Netwerk Katholieke Vrouwen een ‘commissie synodaal proces’ opgericht. Zij speelde o.a. een rol bij het samenstellen van het verslag van de twintig synodale gesprekken, die op uitnodiging van het NKV door vrouwen zijn gevoerd in de tweede (‘mondiale’) fase van het synodaal proces (maart 2024).
Begin 2024 is er contact ontstaan tussen deze NKV-Werkgroep Synodaliteit en Vrouwen-in-Zicht uit België, om de mogelijkheden te bezien om onze krachten te bundelen en elkaar te inspireren om vrouwen meer stem en een betere positie in de kerk te geven, om vrouwen in de ruime tent van onze kerk in haar kracht te zetten (“te empoweren…”) Het enkele feit dat we contact hebben met elkaar en onze verhalen kunnen delen is al een vrucht van het synodale proces! In de wereldwijde raadpleging is deze geestverwantschap gelukkig ook terug te vinden in het slotdocument van de Synode over Synodaliteit. (eind oktober 2024)
Zo valt in paragraaf zestig te lezen dat vrouwen nog steeds stuiten op “…obstakels bij het verkrijgen van een meer volledige erkenning van hun charisma’s, hun roeping en hun plaats in de verschillende domeinen van het kerkelijk leven, en dit schaadt hun dienst aan de gemeenschappelijke zending.” Er staat verder dat wereldwijd wordt erkend dat er geen reden is om vrouwen te beletten leidinggevende taken in de kerk te laten innemen. De vergadering roept ook op tot meer inclusief taalgebruik en beeldvorming in prediking, onderwijs, catechese en in documenten. Voor het onderkennen en onderscheiden van de obstakels is de samenwerking en een open luisterhouding tussen mensen, vrouwen en mannen op alle niveaus noodzakelijk. Een gezamenlijk leerproces van alle gedoopten.
Nu het synodaal proces in de fase van implementatie is gekomen, lijkt het tijd om de contacten, ook over de grens, verder voort te zetten. Als vrouwen hun krachten en charisma’s bundelen en gezamenlijke activiteiten organiseren, kunnen meer vrouwen meedenken en elkaar bevestigen in haar bijdrage aan de toekomst van onze kerk.
De toekomst van onze kerk vraagt daar om en daartoe kunnen we samen op weg gaan. ‘Nu ontkiemt het – heb je het nog niet gemerkt?’
