Michael kijkt elk jaar het meeste uit naar het zien van de sterrenhemel als hij op vakantie gaat. Want in zijn woonplaats Brussel, daar zie je niets. Dit jaar loopt het even anders dan normaal.

Je hebt zo van die foto’s vanuit de ruimte waarop je Europa in de nacht ziet. De regio rond Amsterdam, en dan verder naar het zuiden Vlaanderen, Brussel en het stuk van Wallonië tot aan de Maasvallei, zijn daarop zo fel dat ze, zeker op de weergaven met een lagere resolutie, één grote lichtplek lijken.

Ik vond die foto’s als kind al erg indrukwekkend, al leerden we toen vooral dat ze wezen op de energieverspilling van de verlichting op de Belgische snelwegen. Sindsdien worden de lichten vaker gedoofd op de Belgische snelwegen, maar de foto’s van Belgium by night die ik zie, zijn eigenlijk nog steeds ongeveer dezelfde. Het bevestigt ons fundamentele aanvoelen: we zijn gewoon een verlicht deel van de wereld.

Elk jaar wanneer we op vakantie gaan, is de sterrenhemel buiten Brussel iets waar we het meest naar uitkijken

Ik woon in het hypercentrum van een van de dichtstbevolkte steden in dat gebied. Brussel, je t’aime. Maar wat ik daar met dat hele lichtfeest niet heb: een sterrenhemel.

En zo gebeurt het dat, elk jaar wanneer we op vakantie gaan, de sterrenhemel buiten Brussel dan ook iets is waar we het meest naar uitkijken. Met ontzag zitten we op een matje ’s nachts, met wat geluk op een slecht verlicht eiland, aan het water van de zee, voor ons uit en naar boven te turen.

Stipje in de lucht

Die ervaring is in de laatste paar jaar trouwens wel veranderd. Ook op een afgelegen plek ontsnap je tegenwoordig immers niet meer aan menselijke aanwezigheid. Ik herinner me een nacht, zowat een decennium geleden, waarin ik opbleef omdat onze weerman had gezegd dat we die nacht het ISS zouden kunnen zien overvliegen. En inderdaad, vanop het dak van een Leuvens studentenhuis zag ik een wit stipje, met een constante snelheid, veel sneller en zonder de flikkerende lichtjes die bij een vliegtuig horen, zich voortbewegen door de sterrenhemel. Het ISS! Wonderlijk!

We hadden iets nieuw mee op reis: een heuse telescoop

Intussen is de sterrenhemel gevuld met bewegende menselijke objecten. De ene na de andere Starlink-satelliet vliegt over. Een stille sterrennacht bestaat niet meer. Elk jaar, de laatste jaren, zijn er meer. Nu soms wel tientallen per uur.

Maar dit jaar was ondanks die menselijke aanwezigheid toch wel erg bijzonder. Want we hadden iets nieuw mee op reis: een heuse telescoop. Op een heldere nacht in augustus, op een kleine zandheuvel zo ongeveer een meter of twee boven de zee, zetten we onze telescoop op en zochten eerst de maan. De kraters zo in detail kunnen zien: verbluffend.

Saturnus

Maar het pièce de résistance moest dan nog komen. Die avond was immers ook Saturnus goed te zien. We slaagden er al snel in de telescoop op Saturnus te richten en zowaar: je zag de ringen rond de planeet helder afsteken tegen het zwarte niets erachter.

Er is iets in de eigen waarneming dat iets met je doet. Ik was enkele minuten ervoor nog vol bravoure. Ik zou Saturnus wel even vinden voor mijn echtgenote, en dat zou zeker indruk maken!

Zit ik nu echt naar ringen van Saturnus te kijken op meer dan 1,27 miljard kilometer van hier?

Maar toen ik zelf door die telescoop Saturnus nog eens bekeek, en die ringen, werd ik er toch erg stil van. Naast mij klotste het water van de Tyrreense Zee. Daar zat ik dan. Met al mijn zorgen. Terwijl we met een rotvaart door de ruimte scheuren. Kijkend naar de hemel had ik het gevoel alsof de grond onder me verdween. Ik besefte zelden zo helder als toen dat je eigenlijk, au fond, niet zo heel veel begrijpt van het decor van je leven. De maan, ja, dat is de maan. Maar wat is dat allemaal daar? En zit ik nu echt naar ringen te kijken op meer dan 1,27 miljard kilometer van hier?

Wanneer ik dit opschrijf, zit ik weer in een stad. Omgeven door mensen. Straatlichten. Ik kijk omhoog en zie zelfs geen maan. Laat staan sterren of planeten. Goed zo. Nog even deze tekst afwerken, dan naar bed. Alles onder controle.

Foto van NASA Earth Observatory images door Joshua Stevens