OMZIEN met Jos van Gennip heet het boek over het leven van deze 87-jarige. Omzien betekent terugkijken, denk je dan. Al lezend ontdekt Jan Stuyt sj dat het vooral betekent: Omzien naar elkaar. Dát is de rode draad.

Ik heb het boek over Jos van Gennip in één dag uitgelezen. Het is het levensverhaal van een bevlogen bestuurder die vanuit zijn katholieke geloof het Nederland van na de Tweede Wereldoorlog mede heeft vormgegeven. Hedendaagse geschiedenis door de ogen van een insider. De ups en downs van de Roomse zuil zie je van dichtbij. Het boek boeit vanaf zijn eerste baan, vormingswerk bij de Luchtmacht in 1963, tot zijn laatste werk, oprichter in 2000 van Socires, een centrum voor zingeving en samenleven.

Loopbaan

Van Gennip was eind jaren zestig directeur van het Centraal Missie Commissariaat, en bevocht dat teruggekeerde missionarissen AOW kregen. Hij was vijftien jaar directeur van Cebemo, het katholieke bureau dat overheidsgeld mocht gebruiken voor projecten van missionarissen. Miljarden guldens gingen via kerkelijke kanalen naar wat toen heette de Derde Wereld, het grootste deel via ordes en congregaties. Wie betaalt, bepaalt: daar werd heel veel betaald en bepaald. Aansluitend stond Van Gennip aan de wieg van Cordaid, de Nederlandse tak van Caritas Internationalis. Ook was hij adviseur van grote particuliere fondsen die miljoenen te besteden hadden. Meer dan vijftien jaar is hij betrokken geweest bij het Christelijk Sociaal Congres, een van oorsprong protestants initiatief.

Ook de eigen parochie of school kon een beroep op hem doen

Binnen het CDA was hij adviseur van generatiegenoot Ruud Lubbers en van de veel jongere Balkende. Hij werd directeur van het wetenschappelijk bureau van het CDA, en lid van de Eerste Kamer. De lijst met functies is heel lang: bestuurslid van Vluchtelingenwerk Nederland, Katholiek Documentatie Centrum, NCDO (commissie Claus), Nederlands Instituut voor Meerpartijen Democratie zijn er maar enkele, van landelijk belang. Maar ook de eigen parochie of school kon een beroep op hem doen.

Netwerker

Bij het lezen valt het op wat een goede neus voor de juiste contacten Jos altijd heeft gehad. Als hij nog geen 25 jaar oud is, heeft al ontmoetingen gehad met Marga Klompé, Jozef Luns, bisschop Karol Wojtyla, Tadeusz Mazoweiecki, President Soekarno. Terwijl  hij studeert in Nijmegen, trekt hij op met studenten als Ruud Lubbers uit Rotterdam en Marcel van Dam in Utrecht. Het woord “netwerker” lijkt voor hem uitgevonden. En als een buitenlands staatshoofd denkt dat je de vader bent van Olympisch kampioen Yvonne van Gennip, waarom zou je dat dan ontkennen; dat is alleen maar gezichtsverlies voor die man …

Van Gennip was en is immers ook een gedreven Europeaan

Ik heb Jos van Gennip voor het eerst ontmoet rond 2004 in Brussel: hij was er als lid van het NAVO-parlement. Als herkenningsteken in de hotellobby hadden we afgesproken dat hij The Tablet zou vasthouden, het internationale katholieke weekblad. Enkele weken later had hij gezorgd voor introducties bij de CDA-fracties in de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Dat kwam van pas voor het lobbywerk van de Jesuit Refugee Service. Drie jaar later stonden we samen rond middernacht met een biertje in de hand in Oostende in de regen, omdat het hotel waar we verbleven tijdelijk ontruimd werd vanwege een ingeslagen bliksem. We waren er voor een Europees christelijk sociaal congres. Van Gennip was en is immers ook een gedreven Europeaan, maar dan wel van het Rijnlandse model van zorg voor iedereen, en van welvaart die gedeeld wordt. De laatste keer dat we elkaar zagen was bij een event van Cordaid, waar Jos als oprichter natuurlijk eregast was, maar ook degene die nog steeds de meeste mensen bleek te kennen, zowel van de hoge gasten als van de medewerkers.

Niet achterom zien maar omzien

Veel van waar Van Gennip hard aan gewerkt heeft, zijn leven voor gegeven heeft, is nog maar een schaduw van wat het was: CDA, ontwikkelingssamenwerking, transatlantische samenwerking in de NAVO. Hij is er niet bitter over. Zoals het toen ging was het goed, nu moet het anders. Hij is wel zeer bezorgd over de afbraak van de internationale solidariteit en de internationale rechtsorde. Dat is bijna moedeloos makend. Maar Van Gennip is geen man zonder hoop. Via Ruud Lubbers schreef hij mee aan het Handvest voor de Aarde – earthcharter.org – dat weer geciteerd wordt (nr. 207) in Laudato Si, de gezaghebbende, hoopgevende encycliek van Paus Franciscus. Dat de nieuwe paus vorig jaar de naam Leo koos gaf hem ook weer goede moed; de naam Leo is immers verbonden met de Sociale Leer van de Kerk. Het boek sluit er mee af. Jos van Gennip zet zich nog steeds in voor anderen, met gevraagd en ongevraagd advies bij vele organisaties. Hij kijkt niet achterom maar blijft omzien naar anderen.

Besproken boek: Aukje van Roessel, OMZIEN met Jos van Gennip, Prometheus  2025, tweede druk 2026, 158 blz.