Ik Ben Frie sj kijkt naar The Odyssey van Christopher Nolan. Onder de indruk van het filmische kunstwerk gaat hij toch wat ontheemd naar huis. Heeft dit schouwspel hem nu geholpen, geïnspireerd, sterker gemaakt?

Het gaat om helden. Spiderman, Top Gun, the Lord of the Rings, The Odyssey – steeds gaat het in deze films om helden die kunnen wat niemand anders kan. Ze overtreffen de menselijke maat, en ze genieten explosieve belangstelling omdat ze werken zoals een jongen zei na Top Gun gezien te hebben: ‘Nou ben ik een heel stuk groter’. Odysseus is een held uit de Griekse mythologie – bij alle gymnasiasten bekend – maar is nu ook moeiteloos toegevoegd aan de sterrenhemel van Hollywood. Eindelijk een film bij het boek.

Steeds is Odysseus de winnaar, de sterkste, de meest innemende

De film gaat duidelijk zijn eigen weg met de klassieke verhalencyclus, maar het kost blijkbaar ook vandaag geen enkele moeite om de invloed te laten zien van goden op het menselijk lot. Het onweert, en men roept: “Zeus!” Of het nu gaat om Scylla en Charibdis, het meesterlijk ontwijken van een gigantische draaikolk of de cycloop te vlug af zijn – de goden spelen ermee.

_{(tekst gaat door onder afbeelding)}

Odysseus is geen god, maar het scheelt niet veel. Telkens is hij de omstandigheden de baas met zijn gewiekste en helderziende geest – een leider van nature. We zien, zij het niet in chronologische volgorde, het raffinement van het (fantastisch weergegeven) paard van Troje, de verwoesting van de stad, de schier heilloze pogingen van Odysseus om naar zijn koninkrijk en vaderland Ithaka terug te keren, zijn zoon Telemachos die er het zijne aan bijdraagt, Penelope die twintig jaar trouw blijft aan haar man enzovoort. Steeds is Odysseus de winnaar, de sterkste, de meest innemende. Natuurlijk wint hij het als hij terugkeert in zijn paleis en alle vrijers die aasden op zijn plek in het koninkrijk, aan de zijde van Penelope, van hun perspectieven berooft door zich bekend te maken als de alleskunnende koning, ook na twintig jaar zwervend zoeken naar zijn thuisbasis.

Spektakel

Een weergaloos spektakel, met een fantastische cinematografie. Het steekt de onwaarschijnlijkheden in The Lord of the Rings naar de kroon. Het schuwt geen geweld en is compromisloos in het weergeven van de menselijke kwalijkheden. Toch lees ik op het internet dat onder anderen Emily Wilson, die het Griekse epos The Odyssey vertaalde, meent dat de verfilming van Christopher Nolan psychologische, emotionele, politieke en ethische diepgang mist.

Heeft dit schouwspel me nu geholpen, geïnspireerd, sterker gemaakt?

Het zijn er inmiddels al miljoenen die daar niet zoveel problemen mee hebben. Het enorme productiebudget is al meermalen terugverdiend. Wel, voor sommigen is het verleidelijk zich in zo’n schouwspel te laten meenemen. Maar word je er groter door? Ik kom er niet zo goed uit: heeft dit schouwspel me nu geholpen, geïnspireerd, sterker gemaakt?

_{(tekst gaat door onder afbeelding)}

Menselijke natuur

Een oude (acht eeuwen voor Christus) verhalencyclus, een grootse bijdrage aan de cultuurgeschiedenis. Het geeft misschien meer inzicht in de menselijke natuur, maar ik kom niet veel verder dan Odysseus die twintig jaar trouw blijft aan zijn vrouw, de troon vrij maakt voor zijn zoon, recht en gerechtigheid laat zegevieren boven alle hebzucht, intrige en valsheid. Ik blijf verbluft over de mogelijkheden van de filmtechniek, maar Brideshead Revisited drong dieper door in mijn ziel dan The Odyssey omdat Evelyn Waugh meer compassie heeft met de beschouwers van de menselijke natuur in zijn epos.

_{(tekst gaat door onder afbeelding)}

Jason Bourne, Spiderman, The Odyssee, Top Gun – het gaat om helden, maar ook om geld. Je verdient meer als je kunt verleiden met de overtreffende trap van menselijkheid, maar het brengt je toeschouwers niet dichter bij de waarheid. Voortreffelijk entertainment, maar thuis wacht weer de werkelijkheid.

Bekijk de trailer